Jaarstukken 2019

Met nieuwe energie bouwen aan de stad van morgen

Niet uit balans blijkende rechten en verplichtingen Pagina 128

Niet uit balans blijkende rechten en verplichtingen

De niet uit balans blijkende verplichtingen zijn langlopende overeenkomsten waaruit één of meerdere verplichtingen voortvloeien. Hiertoe rekenen we ook de verplichtingen die slechts voor één jaar of minder zijn aangegaan, die in de loop van het jaar zijn ontstaan en per ultimo van dat betreffende jaar nog voortduren.

Er dient gerapporteerd te worden over alle contracten die boven het drempelbedrag liggen van de Europese aanbestedingsregels. De meerjarige contracten nemen we op voor het volle bedrag waarover het contract is gesloten.

De volgende verplichtingen worden onderscheiden:
– garantieverplichtingen;
– inkoop- en afnameverplichtingen;
– huurverplichtingen;
– verplichtingen uit hoofde van personeelslasten;
– subsidieverplichtingen;
– leveringsverplichtingen.

Onderstaand volgt de beschrijving van garanties en borgstellingen zoals wordt voorgeschreven in artikel 57 van het BBV. Vervolgens geven we u, conform artikel 53 van het BBV, een beschrijving van de belangrijkste overige financiële verplichtingen.

Achtervang, garanties en borgstellingen

De onder de buiten balanstelling opgenomen posten worden hieronder nader toegelicht. In lijn met de voorgaande jaren wordt onder de buiten balanstelling als totaalbedrag opgenomen de borgstellingen die de waarborgfondsen hebben afgegeven op Rotterdams grondgebied. Dit is niet het werkelijke risicobedrag voor de gemeente Rotterdam. De gemeente kan als achtervanger worden aangesproken om renteloze leningen te verstrekken aan de waarborgfondsen indien die in liquiditeitsproblemen komen. Bij de verdeling van de renteloze leningen over Rijk en gemeenten wordt het hier gepresenteerde bedrag als verdeelsleutel gehanteerd. In opdracht van de toenmalige Minister voor Wonen en Rijksdienst ontwikkelt de VNG een methodiek ten aanzien van de verslaglegging over de achtervangpositie en de berekening van het risico waarmee de achtervangpositie gepaard gaat.

Achtervang, garanties en borgstellingen (bestaande uit waarborgfondsen, garanties volkshuisvesting particulieren, gemeenschappelijke regelingen)Gegarandeerd bedrag 01-01-2019Gegarandeerd bedrag 31-12-2019
1. Borgstellingen waarborgfondsen met achtervang gemeente Rotterdam 10.211.456 10.011.419
2. Garanties volkshuisvesting particulieren 40.691 36.714
3. Garanties ten behoeve van rechtspersonen 120.993 117.267
4. Indirecte garantstellingen uit hoofde van gemeenschappelijke regelingen 62.987 69.580
Totaal achtervang, garanties en borgstellingen 10.436.127 10.234.980

1. Borgstellingen waarborgfondsen met achtervang gemeente Rotterdam

De gemeente fungeert als achtervanger bij twee verschillende waarborgfondsen, de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) en de Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Als achtervanger is de gemeente verplicht om renteloze leningen te verstrekken aan de waarborgfondsen als die in liquiditeitsproblemen komen door een te laag fondsvermogen. In lijn met de voorgaande jaren wordt het gegarandeerde bedrag weergegeven als het totaal van de borgstellingen die de waarborgfondsen hebben afgegeven op Rotterdams grondgebied. Dit is niet het werkelijke risicobedrag voor de gemeente Rotterdam. Bij aanspraak op alle achtervangers door de waarborgfondsen voor renteloze leningen wordt het hier gepresenteerde bedrag als verdeelsleutel gehanteerd. In samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en de G4-gemeenten wordt door de VNG nog een methodiek ontwikkeld voor de verslaglegging over de achtervangpositie en de berekening van het risico waarmee de achtervangpositie gepaard gaat.

 

Ad 1.a Achtervang Waarborgfonds Eigen Woning

Het WEW biedt via de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) aan de geldgevers zekerheid voor het geval de hypotheekgever niet aan zijn financiële verplichtingen voldoet. Geldgevers kunnen het WEW aanspreken voor de restschuld bij gedwongen verkoop. De achtervangfunctie van de gemeente geldt alleen voor hypotheken die tot 1 januari 2011 zijn afgesloten, daarna is sprake van 100% achtervang van het Rijk. De Rotterdamse achtervangpositie bij WEW neemt jaarlijks verder af. Volgens de laatste opgave van het WEW wordt borg gestaan voor leningen onder Rotterdamse achtervang (afgegeven tot 2011) met een oorspronkelijke leningbedrag van € 3,4 mrd. Dit is 1,6% van het totaal door het WEW gegarandeerd bedrag (€ 214 mrd per 30-9-2019).

 

Ad 1.b Achtervang Waarborgfonds Sociale Woningbouw

Het WSW heeft als doel om de toegang tot de kapitaalmarkt voor de deelnemende woningcorporaties te bevorderen. Daarvoor biedt zij zekerheid aan geldgevers van woningcorporaties voor de rente- en aflossingsverplichtingen van de geborgde geldleningen. De woningcorporaties betalen hiervoor een borgstellingsvergoeding aan het WSW. Pas als de buffers van het WSW ontoereikend zijn, wordt de achtervang van het Rijk en de gemeenten aangesproken. In 2018 is het WSW een strategisch programma gestart om het borgstelsel te versterken. Het WSW werkt dit programma in 2020 verder uit samen met de verschillende belangenhouders, waaronder de achtervangers. De meest recente opgave van het WSW geeft aan dat van het totaal van € 80 mrd door het WSW geborgde bedrag, € 6,7 mrd betrekking heeft op de achtervang van de gemeente Rotterdam.

Borgstellingen van waarborgfondsen op Rotterdams grondgebied met achtervang gemeenteGegarandeerd bedrag 01-01-2019Gegarandeerd bedrag 31-12-2019
a. Waarborgfonds Eigen Woning (WEW) 3.533.000 3.382.000
b. Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) 6.678.456 6.629.419
Totaal borgstellingen van waarborgfondsen 10.211.456 10.011.419

2. Garanties volkshuisvesting particulieren

Ad 2.a Hypotheekgaranties

Deze hypotheekgaranties zijn in het verleden rechtstreeks door de gemeente ten behoeve van particulieren verstrekt. Tot 1995 gold er een rijksregeling. Eventuele verliezen op grond van deze regeling komen voor 50% voor rekening van het Rijk en voor 50% voor rekening van de gemeente. Het risico voor de gemeente is 50% van het verschil tussen restantschuld en de waarde van de woning bij verkoop. Bij de instelling van het WEW in 1995 eindigde deze rijksregeling.

 

Ad 2.b Garantielening NRF-leningen

In 1992 is de Samenwerkingsovereenkomst en de Overeenkomst inzake Zekerheidsfonds tussen de gemeente Rotterdam en de Stichting Nationaal Restauratiefonds (NRF) getekend. Hierbij heeft de gemeente Rotterdam zich garant gesteld voor door het NRF uitgegeven geldleningen aan particulieren.

Garanties volkshuisvesting particulierenGegarandeerd bedrag 01-01-2019Gegarandeerd bedrag 31-12-2019
a. Hypotheekgaranties (50% contragarantie Rijk) 35.403 32.680
b. Garantie NRF-leningen 5.288 4.034
Totaal garanties volkshuisvesting particulieren 40.691 36.714

3. Garanties ten behoeve van rechtspersonen

Ultimo 2019 was het totaal gegarandeerde bedrag € 118 mln (2018: € 121 mln); dit betrof 18 verschillende geldnemers (2018: 21) met totaal 31 geldleningen (2018: 35). De meeste borgstellingen zijn vóór 2008 afgegeven. In 2019 zijn geen nieuwe borgstellingen verleend. Hieronder worden de garanties ten behoeve van geldnemers met een totaal schuldrestant groter dan € 1 mln nader toegelicht.

 

Ad 3.a Garanties ten behoeve van rechtspersonen, deelnemingen

De gemeente heeft een garantie van € 104 mln verleend ten behoeve van het Warmtebedrijf. Deze garantie betreft de financiering van het aanleggen van een warmtetransportsysteem met het oog op de reductie van CO2-uitstoot. Voor meer informatie over de ontwikkelingen met betrekking tot het Warmtebedrijf, zie de paragraaf Verbonden partijen.

 

Ad 3.b Garanties ten behoeve van rechtspersonen, geen deelnemingen

Het merendeel van de garanties die in het segment Kunst zijn verstrekt, hebben betrekking op de Stichting Kunstzinnige Vorming (SKVR) voor de aankoop en verbouwing van een drietal locaties. Het schuldrestant bedraagt € 0,6 mln (2018: € 0,8 mln).

 

De garantieverplichtingen in het segment Zorg betreffen voornamelijk leningen ten behoeve van de investeringen in zorginstellingen (Argos, Humanitas, Laurens), waarbij de garanties in eerste instantie in de jaren 1970 – 1990 zijn afgegeven. In de jaren 90 zijn een aantal schulden geherfinancierd en wederom gegarandeerd. Ten behoeve van de Hefgroep is een aantal leningen gegarandeerd voor de aankoop van voornamelijk panden voor buurthuiswerk. Het totale schuldrestant van de leningen in het segment Zorg is teruggelopen van € 9,5 mln ultimo 2018 naar € 8,1 mln ultimo 2019.

 

In het segment Sport en recreatie staat voor € 3,7 mln (2018: € 5,0 mln) aan garanties uit, waarvan het merendeel voor Diergaarde Blijdorp (€ 2,8 mln). In 1999 is door deelgemeente Prins Alexander een borgstelling afgegeven ten behoeve van de Stichting Sporthal WION. Omdat de stichting binnen de huidige financiële mogelijkheden niet aan zijn verplichtingen kan voldoen heeft de geldgever in 2020 een claim ingediend bij de gemeente als rechtsopvolger van deelgemeente Prins Alexander. Deze claim omvat naast de restant hoofdsom van de lopende lening de nog niet betaalde aflossingen en opgelopen rente. Voor de claim is een verplichting op de balans opgenomen.

Achtervang, garanties en borgstellingen tbv rechtspersonenGeldnemerAandeel RotterdamHoofdsomGegarandeerd bedrag 01-01-2019Gegarandeerd bedrag 31-12-2019
Garanties ten behoeve van rechtspersonen, deelnemingen          
Energie Warmtebedrijf Holding BV 100% 104.000 104.000 104.000
Subtotaal garanties ten behoeve van rechtspersonen, deelnemingen     104.000 104.000 104.000
Garanties ten behoeve van rechtspersonen, niet-deelnemingen          
Kunst Stichting Bibliotheek Zuid-Hollandse Delta 100% 1.191 90 0
  Stichting KunstAccomodatieRotterdam 100% 857 428 343
  Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam 100% 3.696 799 583
  Stichting Muziektheater de Ontmoeting 100% 350 294 289
Zorg Hefgroep Stichting 100% 2.874 666 521
  Stichting Argos Zorggroep 100% 13.403 4.300 4.086
  Stichting Careyn 100% 3.140 533 0
  Stichting Horizon, instituut voor Jeugdzorg en Onderwijs 100% 1.029 319 284
  Stichting Humanitas 100% 11.345 817 748
  Stichting Laurens 100% 13.940 2.254 1.932
  Stichting Lelie Zorggroep 100% 817 225 204
  Stichting Perspect 100% 1.259 57 0
  Stichting Zeemanshuis Rotterdam 100% 2.382 357 298
Sport en recreatie BV Recreatiecentrum Oostervant 100% 1.388 247 154
  Stadion Excelsior BV 100% 1.180 322 268
  Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde 100% 34.895 4.008 2.758
  Stichting Sporthal WION 100% 595 418 0
  Watersportvereniging Aegir 100% 68 14 12
 Overig Woonvereniging De Nieuwe Blauwen 100% 658 165 126
  Woonwerkvereninging de Lelie 100% 817 680 661
Subtotaal garanties ten behoeve van rechtspersonen, niet-deelnemingen     95.884 16.993 13.267
Totaal garanties ten behoeve van rechtspersonen     199.884 120.993 117.267

4. Indirecte garantstellingen uit hoofde van gemeenschappelijke regelingen

Ad 4.a. Indirecte garantstellingen GR Grondbank RZG Zuidplas

De gemeente Rotterdam heeft een deelname van 40% in de rechten en verplichtingen van de gemeenschappelijke regeling Grondbank RZG Zuidplas. Volgens de ontwerp jaarstukken 2019 heeft de gemeenschappelijke regeling Grondbank RZG Zuidplas ultimo 2019 voor € 70 mln aan leningen opgenomen. De gemeente Rotterdam staat indirect voor 40% van dit bedrag garant, dat wil zeggen voor € 28 mln.

 

Ad 4.b. Indirecte garantstellingen Nieuw Reijerwaard

De gemeente Rotterdam heeft een deelname van 33% in de rechten en verplichtingen van de gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard. Volgens de concept jaarstukken 2019 heeft de gemeenschappelijke regeling voor € 126 mln aan leningen opgenomen. De gemeente Rotterdam staat indirect voor 33% van dit bedrag garant, dat wil zeggen voor € 41,58 mln.

Indirecte garantiestellingen uit hoofde van gemeenschappelijke regelingenGegarandeerd bedrag 01-01-2019Gegarandeerd bedrag 31-12-2019
a. Gemeenschappelijke regeling Grondbank RZG Zuidplas 36.320 28.000
b. Gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard 26.667 41.580
Totaal indirecte garanties u.h.v. gemeenschappelijke regelingen 62.987 69.580

Overige niet uit de balans blijkende verplichtingen

Claims

Oud-aandeelhouders van REMU NV claimen wegens de verkoop van Eneco Groep NV een bedrag van nominaal € 133 mln wegens een niet ontvangen privatiseringsvergoeding. Zie de pagina Gebeurtenissen na balansdatum voor een uitgebreide toelichting.

Bankgaranties

Ultimo 2019 heeft de gemeente Rotterdam voor in totaal € 0,1 mln aan bankgaranties uitstaan. Dit betreft in de meeste gevallen huurgaranties. Het bedrag komt ten laste van obligoruimte bij ABN AMRO.

Renteswaps

De gemeente heeft in 2009 en 2010 renteswaps afgesloten om toekomstige renterisico’s te beperken. Daarna zijn geen nieuwe renteswaps meer afgesloten. In 2019 is een swap met een hoofdsom van € 50 mln afgelopen. Het totale volume van de lange financieringsbehoefte dat door middel van swaps tegen toekomstige renterisico’s is beschermd bedraagt per ultimo 2019 € 185 miljoen. Deze swaps zijn afgesloten bij de Bank Nederlandse Gemeenten, een van de meest veilige banken ter wereld. De gemiddelde rente van de onderliggende financiering in combinatie met de swaps bedroeg in 2019 3,40%. De renteswaps zijn effectief.

 

Een renteswap heeft bij afsluiten een marktwaarde van € 0. Afhankelijk van ontwikkelingen in de marktrente kan zich gedurende de looptijd van een renteswap een (positieve of negatieve) marktwaarde ontwikkelen. De marktwaarde van de renteswaps zal echter aan het einde van de looptijd altijd weer teruglopen tot € 0. De theoretische marktwaarde van de renteswaps bedroeg ultimo 2019 -/- € 139,7 mln (ultimo 2018 was dit -/- € 79,1 mln). Deze marktwaarde is echter alleen van belang indien er sprake is van een bijstortverplichting – daarbij wordt een bedrag tot maximaal de marktwaarde ter zekerheid aan de tegenpartij in onderpand gegeven – of als er voortijdig moet worden afgekocht. Omdat voor de gemeente geen bijstortverplichting geldt en er contractueel geen bijzondere ontbindende voorwaarden bestaan, is deze theoretische marktwaarde voor de gemeente niet relevant.

Bedragen x € 1.000BNG 212515BNG 253507BNG 253508BNG 260784
Type instrument Payer swap Payer swap Receiver swap Payer swap
Tegenpartij BNG Bank BNG Bank BNG Bank BNG Bank
Onderliggende waarde 50.000 100.000 -100.000 85.000
Jaar van afsluiten 2009 2010 2010 2010
Ingangsjaar 2009 2010 2020 2012
Looptijd 10 jaar 50 jaar 20 jaar 50 jaar
Betaalde rente 3,77% 3,10% Euribor 3,31%
Ontvangen rente Euribor Euribor 3,35% Euribor
Onderliggende lening(en) 10018771 1001770 10018750
10018760
10018830
Hoofdsom onderliggende lening(en) 50.000 100.000 85.000
Marktwaarde per 31-12-2018 -1.974 -52.505 27.346 -51.982
Marktwaarde per 31-12-2019 0 -88.403 33.800 -85.139

Inkoopverplichtingen

Onderstaand worden de lopende contracten vermeld waarvoor langlopende inkoopverplichtingen bestaan.

Inkoop- en afnameverplichtingen Openstaande verplichting (x € 1.000,-)
Categorie  
Automatisering                                           46.816
Communicatiekosten                                           14.135
Facilitaire diensten                                         655.966
Financiële diensten                                            1.343
Flexibele arbeid                                           43.821
Gebouwen en installaties                                         170.845
Grondexploitaties                                            2.080
Horeca                                                 91
Kantoorbenodigdheden                                               508
Leerlingactiviteiten                                            1.315
Maatschappelijke activering                                           45.625
Materialen                                           17.228
Medische kosten                                            1.710
Natuur en milieu                                            3.023
Niet-inkoop en specifiek                                               705
Overige materiële kosten                                            3.960
Personeelskosten                                            3.698
Sport, cultuur, natuur en milieu                                               642
Subsidies                                                 18
Telecommunicatie                                            3.205
Uitbestede werkzaamheden                                         573.770
Veiligheid en middelen                                           10.261
Verkeer en parkeer                                            1.599
Vervoer en logistiek                                         165.396
Voorzieningen                                            4.578
Werken                                           21.811
Totaal                                     1.794.148

Huurverplichtingen

Voor de vastgoedexploitatie wordt een aantal vastgoedobjecten meerjarig gehuurd. Onderstaande tabel toont de huurverplichtingen voor 2020 en de daaropvolgende jaren.

Huurverplichtingen Verplichting
Huurcontract voor:  
Concernhuisvesting                                                                                             398.458
Onderwijs                                                                                              183.050
Sport en Recreatie                                                                                                 9.523
Kunst en Cultuur                                                                                                 2.378
Overige                                                                                                 5.809
Totaal                                                                                             599.218

Subsidieverplichtingen

Verplichtingen van subsidies die toegekend zijn in 2019 waarvan de activiteiten gedeeltelijk of geheel plaatsvinden in 2020.

SubsidieverplichtingenOpenstaande verplichting (x € 1.000,-)
Algemeen                                                        828
Citylab010                                                     2.004
Duurzaam                                                          60
Gebiedscommissie                                                        410
Jeugd - Jeugdhulp                                                        841
Jeugd - Jeugdparticipatie                                                          26
Jeugd - Ondersteuning aan gezin                                                     6.830
Jeugd - Risicojongeren                                                     3.613
Jongerenloket - Ex-participatiebudget                                                        125
Kunst en cultuur - Gebieden                                                          61
Kunst en Cultuur - Overig                                                     4.973
Kunst en Cultuur - Podiumkunsten                                                        138
Kunst en cultuur - Structureel                                                  115.913
Leefstijl, leefomgeving en indicatie                                                   47.160
Monumenten                                                     3.323
Natuur en milieu                                                     5.151
Samenleving                                                          23
Snelloket                                                          19
Stadsontwikkeling - Algemeen                                                          94
Stadsontwikkeling - Economie                                                        295
Stimulering woningcorporaties                                                          19
Veiligheid                                                          18
Vergunningen                                                     1.780
Wijkrecreatie                                                        392
Zorg en marktsamenwerking                                                        185
Zorg en veilig                                                        223
 Totaal                                                   194.500

Leveringsverplichtingen

Huurvorderingen van huurcontracten op jaarbasis op portefeuilleniveau.

PortefeuilleTotaal
Beheer Gebiedsontwikkeling 1.009
BNK Bedrijfsmatig onroerend goed 16.248
BNK Niet-actieve objecten 283
BNK Strategisch 240
BNK Wonen 15
Brandstofverkooppunten 23.311
Concernhuisvesting 3.403
GO Beheer panden NPRZ 1.718
GO Beheer GREX 11.501
Grond en water 26.887
Kunst en cultuur36.108
Onderwijs 45.540
Parkeren 46.188
Reclame 15.473
Sport en recreatie 55.795
Welzijn en zorg 18.227
Totaal 301.944

Arbeidskostengerelateerde verplichtingen

Voor de arbeidskosten gerelateerde verplichtingen met vergelijkbaar volume is door het college een eenduidige gedragslijn ontwikkeld. Voor de arbeidskosten gerelateerde verplichtingen heeft de gemeente geen voorziening getroffen. Uitgangspunt is het BBV waarin staat voorgeschreven dat voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen met een jaarlijks vergelijkbaar volume geen verplichting mag worden opgenomen. Uitzonderingen vormen specifieke posten voor pensioenen van bestuurders. Jaarlijks wordt een inventarisatie gemaakt van de arbeidskosten gerelateerde verplichtingen (met onderbouwing). Op grond van de onderbouwing wordt beoordeeld of de geïnventariseerde verplichtingen leiden tot een verstorend effect.

 

Er is sprake van een verstorend effect indien de mutaties in de omvang van de gemiddelde verplichtingen of de lasten voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen, over een periode van vier jaar meer dan 2% bedraagt van het totaal aan personele lasten van de jaarrekening (t-1). Indien sprake is van een verstorend effect, is sprake van een ‘niet vergelijkbaar volume’. In dat geval wordt in de concernjaarrekening een voorziening gevormd voor het deel dat de norm van 2% overschrijdt. Indien het risico zich voordoet, dan beslist het college over de budgettaire consequenties. De gemiddelde omvang van de aan arbeidskosten gerelateerde verplichtingen in de periode 2020 tot en met 2023 bedraagt € 18,1 mln. De tolerantienorm voor 2019 bedraagt circa € 18,3 mln. De gemeente blijft onder de tolerantienorm.

Niet uit de balans blijkende rechten

In 2018 zijn bij het Rijk twee verzoeken ingediend voor een bijdrage uit het BTW-compensatiefonds voor de jaren 2013 en verder. Dit ging om 1) een bijdrage voor de kosten voor de aanleg, het onderhoud, de uitbreiding en de inrichting van gemeentelijke begraafplaatsen en 2) een bijdrage voor de kosten voor re-integratie en outplacement. Voor beide is in 2019 een aanvullend verzoek ingediend voor de jaren 2014 en verder.

Niet uit de balans blijkende rechtenBedrag (x € 1.000,-)
BTW-compensatiefonds: gemeentelijke begraafplaatsen 2013 116
BTW-compensatiefonds: re-integratie en outplacement 2013 1.975
BTW-compensatiefonds: gemeentelijke begraafplaatsen 2014 123
BTW-compensatiefonds: re-integratie en outplacement 2014 2.068
Totaal 4.283